Koneserzy sztuki współczesnej kontemplują szwedzkie porno z lat 70.

- Potrzebuję pana pomocy - w przymilny sposób nastoletnia nimfetka wsuwa swą rękę pod łokieć starszego eleganckiego mężczyzny, który właśnie wysiadł z pociągu na peronie stacji w jej miasteczku.
- Jakiego rodzaju pomocy. Spieszę się. Czy to będzie coś kosztowało? - opędza się zaskoczony dżentelmen.
- Nie, nie chcę pieniędzy i możemy zrobić to szybko. Przyjaciółka, która mieszka za rogiem dała mi klucze od swojego mieszkania - zachęca dziewczę. Po chwili osobliwa para przemyka w kierunku bramy jednej z kamienic.

- O, znowu kogoś sobie sprowadziła - zauważa ją przez okno witryny swojego warsztatu szewc.
- Tak, ale ona robi to za darmo - informuje go poufale czeladnik.
- Skąd wiesz? - zawisa w powietrzu pytanie.
- Po prostu wiem - czerwieni się młodzian. Moment później przez dziurkę od klucza w drzwiach, za którymi zniknęli kochankowie, podglądają akcję dwie starsze sąsiadki.

- Nie uwierzysz co oni wyprawiają - kilkukrotnie powtarza z oburzeniem jedna z nich, nie mogąc jednak oderwać oka od otworu zamka. Podobne zajścia z podobnie przygodnymi mężczyznami Anita, bo tak zowie się tytułowa młoda bohaterka, inicjuje w najprzedziwniejszych miejscach - w magazynku sklepu, czy pod plandeką narzuconą na rusztowanie na pobliskiej budowie.

- Ona nie jest niczemu winna. To nimfomania - broni dziewczyny przed jej rówieśnikami młody nauczyciel, który cały w pąsach rozczytuje się w seksuologicznej literaturze, aby tylko pomóc swojej podopiecznej, do której czuje jakiś dziwny afekt. Wreszcie odkrywa przyczyny neurotycznego zachowania dziewczyny - nigdy nie zaznała prawdziwego orgazmu. I on poczuwa się do misji rozwiązania tego problemu...

Rozrywka elitarna

Dziełami o podobnym scenariuszu delektowali się podczas retrospektywy "Swedish Erotica" nie śliniący się jegomoście przemykający ku porono-kinu w postawionych na sztorc kołnierzach prochowca, ale wyrafinowani intelektualiści i zainteresowani sztuką studenci. I nie w ciemnym zaułku obok przybytku klasy peep-show, ale w renomowanej instytucji sztuki - londyńskim Instytucie Sztuki Współczesnej, w bliskim sąsiedztwie pałacu królowej.

- Szwecja uważana jest w najnowszej historii za kraj pionierski, jeżeli chodzi o reformy socjalne, opiekę zdrowotną, seksualne równouprawnienie, wolność wyrazu i aktywne zwalczanie bigoterii i hipokryzji. Te przemiany społeczne znalazły odbicie również w szwedzkim kinie okresu seksualnej rewolucji - wyjaśniają kuratorzy wydarzenia cel, jaki przyświeca przedsięwzięciu.

- To klasyki szwedzkiej erotyki z przełomu lat 60. i 70. - mówi Mark, student University of the Arts London, który przyszedł na przegląd wraz ze swoja dziewczyną Monicą. - Jest oczywiście ten posmak ironii, że intelektualiści przyszli sobie pooglądać trochę golizny pod pozorem zainteresowania historią kultury, ale w porównaniu do dzisiejszego porno te filmy są na prawdę niewinne i więcej sugerują, niż na prawdę pokazują - ocenia.

- Poza tym zdecydowanie mają jakąś fabułę - dorzuca Monica. Nawet jeżeli dość naiwną, to jest ona interesująca jako wyraz świadomości tamtych czasów. Dużo tam zresztą poczucia humoru i dystansu wobec samego wytworu popkultury, więc ma to swoistą lekkość i faktyczną niewinność - ma wrażenie.

Złote lata nimfy

Retrospektywę swoją obecnością zaszczyciła jedna z głównych gwiazd szwedzkiego kina erotycznego tamtych lat - Christina Lindberg. Miała 18 lat, gdy jeden z reżyserów odkrył jej talent na plaży w okolicach Goeteborga. Po prostu podszedł i zaproponował jej rolę.

- Byłam kompletnym naturszczykiem, więc grałam swoimi emocjami i w tych filmach jestem po prostu sobą: małą, niewinną, przestraszoną dziewczynką - przekonywała widownię po pokazie jednego z jej czołowych tytułów, "Anity". Grała natomiast z aktorami pierwszej klasy.
- W Szwecji słabo im wtedy płacili, więc dorabiali grając w takich właśnie filmach - opowiada.
Jej filmy były prawdziwymi przebojami kin nie tylko w Szwecji, ale w całej Europie.
- To się właśnie wtedy oglądało, a nie filmy Bergmana - zapewnia.

Jeden z nich startował nawet do nagrody na prestiżowym festiwalu filmowym w Cannes.
- Specjaliści od marketingu wsadzili mnie do takiego malutkiego helikoptera i zrzucili do morza tuż przy plaży, na której czekali zaproszeni reporterzy. Następnie wynurzyłam się przed nimi z morskich fal w skąpym bikini, trzymając w ręku bukiet kwiatów - wspomina tamte czasy.

Zapewnia przy tym, że całemu przemysłowi przyświecało poczucie kulturowej misji - seksualnej rewolucji. Ale po chwilach chwały przyszły także ciężkie lata, kiedy wciąż chciała występować, jednak już w "normalnym" kinie. Propozycje jednak nie napływały.
- Musisz najpierw oczyścić swoją reputację - powiedział jej w zaufaniu jeden ze słynnych reżyserów.

Jak feniks z popiołów

Dziś Christina Lindberg jest redaktor naczelną jednego z poczytnych i szanowanych szwedzkich magazynów o lotnictwie. Znana jest również ze swojego zaangażowania w walkę o ocalenie szwedzkich wilków. Jej artykuły na ten temat publikowane są w najnobliwszych szwedzkich tytułach i odgrywają ważną role w publicznej debacie na temat elopkologii.

Dziś Szwecja jest znów w awangardzie światowych przemian obyczajowych. Gdy inne kraje szczycą się postępem i liberalizmem zalegalizowawszy prostytucję i nie nękając pornografów, Skandynawowie właśnie zdelegalizowali seks za pieniądze. Nie prostytutki jednak idą do więzienia, a ich klienci i sutenerzy, a ideą reformy nie jest purytanizm i schowanie seksu pod kołderką, ale wyzwolenie kobiet, które uważane są za ofiary pornobiznesu. Pod tym względem Christina Lindberg nie idzie jednak z duchem czasu.

- Nie rozumiem całej tej debaty nad potwornością i rzekomym wykorzystywaniem i poniżaniem kobiet w przemyśle erotycznym - wyznaje. - Dla mnie były to najwspanialsze lata mojego życia. W żadnym razie nie czuję się wykorzystana - zapewnia.

Jaromir Rutkowski