Na początku roku, kiedy u nas jest właśnie środek zimy, warto wybrać się na Madagaskar. Tam, na drugiej półkuli, jest wtedy całkiem przyjemne lato, a średnia temperatura wynosi 25o C.

Madagaskar jest czwartą co do wielkości wyspą świata. Leży na Oceanie Indyjskim nieopodal wybrzeży Afryki i do tego kontynentu należy. Mieszkańcami Madagaskaru są Malgasze. Stanowią oni mieszankę rdzennej czarnoskórej ludności z przybyszami z południowo-wschodniej Azji oraz późniejszymi kolonizatorami arabskimi. W rezultacie powstała krzyżówka etniczna, złożona z 18 bardzo różnych grup kulturowych. Mimo tego zróżnicowania, ludność wyspy posługuje się jednym językiem - malgaskim, którego narzecza są ogólnie zrozumiałe. Stolicą Madagaskaru jest Antananarywa, leżąca na wysokości ponad 1300 m n.p.m., której nazwa w języku malgaskim oznacza "miasto tysiąca wojowników". Dziś mieszka tam ok. 1,5 miliona mieszkańców. Miejscowość ta, założona w 1625 roku, pod koniec XVIII wieku stała się stolicą, obejmującego większą część wyspy, królestwa Merina. Madagaskar długo opierał się europejskim kolonizatorom i dopiero w 1895 roku zajęty został przez Francuzów. Niepodległość uzyskał po 65 latach.

Kochające lemury

Ten afrykański kraj poszczycić się może wieloma osobliwymi zwierzętami, których nie można spotkać nigdzie indziej na świecie. Jest to efekt typowy dla terytoriów odciętych od głównych kontynentów. Podobnie jak australijskie kangury czy żółwie słoniowe z Galapagos, tak wizytówką Madagaskaru są lemury. Te oryginalne małpiatki są niezwykle popularnymi na wyspie zwierzętami domowymi. Nic więc dziwnego, że Arkady Fiedler - słynny polski podróżnik, książkę poświęconą Madagaskarowi zatytułował: "Wyspa kochających lemurów". Na Madagaskarze spotkać można też polującą w nocy, mięsożerną fossę. Trzeba mieć jednak wielkie szczęście, bowiem ten zagrożony wyginięciem gatunek, szacuje się obecnie na jedynie 2500 osobników. Za to palczak aye, uznawany kiedyś za wymarły, odnalazł się 50 lat temu wśród madagaskarskich zarośli. Jednak liczba żyjących obecnie palczaków aye to zaledwie kilkanaście sztuk.

Polska kolonia

W latach 30. ubiegłego wieku panujący na wyspie Francuzi wpadli na oryginalny pomysł, aby oddać ją Polakom. W 1937 roku udała się tam nawet polska komisja rządowa, zaś w polskiej prasie rozgorzała na ten temat gorąca dyskusja. Pomysł ten spotkał się jednak z ostrą krytyką zarówno polskiej jak i francuskiej opinii publicznej. Ostatecznie plan ten pogrzebał wybuch II wojny światowej. Niewiele jednak brakowało, aby Madagaskar stał się pierwszą polską kolonią. Owocem dyskusji wokół skolonizowania wyspy stało się popularne w przedwojennej Polsce hasło "Żydzi na Madagaskar", które stanowi jedną z niechlubnych kart polskiego antysemityzmu. Zostało ono wymyślone przez skrajną prawicę, która zupełnie serio wysuwała postulat przeniesienia 70 tys. zamieszkujących II RP Żydów (a docelowo całej ludności żydowskiej) na tę odległą, afrykańską wyspę. Ciekawe, że ten niedorzeczny pomysł został podchwycony przez faszystów niemieckich, którzy zakładali, że po szybkiej kapitulacji Wielkiej Brytanii w czasie II wojny światowej przetransportują ludność żydowską do Afryki. "Plan Madagaskar" pozostał jednak tylko w sferze teorii.

Legendarni piraci

Na przełomie XVII i XVIII wieku Madagaskar był jedną z ulubionych kryjówek piratów. Przenieśli się tam z Karaibów, gdzie mocarstwa kolonialne na czele z Francją i Hiszpanią rozpoczęły z nimi wspólną walkę. Korsarze znaleźli więc schronienie w zatokach Madagaskaru, gdzie sprzyjały im warunki naturalne i położenie wyspy. O wyborze Madagaskaru zadecydował też fakt, że nie udało się go wtedy skolonizować żadnemu z europejskich mocarstw. Wyspa obfitowała też w zapasy żywności i słodkiej wody, a ponadto leżała w pobliżu dwóch wielkich szlaków handlowych - do Indii przez Ocean Spokojny i do krajów arabskich przez Morze Czerwone. Na wyspie powstało więc kilka pirackich miast - baz, których przywódcy nazywali siebie królami. Najsłynniejszą z nich była Libertalia, co do której realnego istnienia nie ma jednak pewności.
W ciągu paru lat o piratach z Madagaskaru powstały liczne legendy. Do dziś na wyspie odnaleźć można liczne ślady ich dawnej obecności.

Beniowski

Jedna z głównych ulic stolicy Madagaskaru nosi imię Maurycego Beniowskiego. To właśnie jego Juliusz Słowacki uczynił tytułowym bohaterem swojego poematu. Beniowski (1746 - 1786) z pochodzenia nie był Polakiem lecz Słowakiem. Jednak za udział w polskiej Konfederacji Barskiej został przez cara zesłany na Kamczatkę. Razem z innymi spiskowcami uciekł stamtąd porywając rosyjski statek. Beniowski przez wiele lat tułał się po świecie (był m.in. w Ameryce i Japonii) aż wreszcie trafił na dwór francuski. Historią swoją zadziwił króla Ludwika XV, który wysłał go z misją zdobycia nowych kolonii. Wylądował na Madagaskarze, gdzie przez tubylców obwołany został królem. Informacje dotyczące jego dalszych losów są sprzeczne - być może walczył w wojnie o niepodległość Ameryki, a może wrócił do swojego miasteczka - nie wiadomo. Faktem jest, że wrócił na Madagaskar, gdzie zginął broniąc wyspy przed Francuzami.

Informacje ogólne

Madagaskar to wyspa leżąca w południowo-wschodniej Afryce na Oceanie Indyjskim. Jego powierzchnia wynosi 587 tys. km2 (46 miejsce na świecie). Zamieszkuje go 20 mln ludzi (55 miejsce na świecie). Języki urzędowe na Madagaskarze to francuski, malgaski i angielski. W tym państwie, niespełna dwukrotnie większym od Polski, występują dwie strefy roślinne: na północy suche lasy podrównikowe, a w centrum i na południu - sawanna. Na wyspie przeważa hodowla i pasterstwo, choć występuje również prymitywne rolnictwo.

Jacek Papis
j.papis@laif.co.uk